بر اساس دستورالعمل سازمان غذا و دارو، سایت هیچگونه فعالیتی در راستای فروش مکمل های غذایی ندارد.

پمپ انسولین و کاربرد آن/دکتر مریم رزاقی آذر

دکتر مریم رزاقی آذر
فوق تخصص غدد درون ریز و متابولیسم کودکان
استاد دانشگاه علوم پزشکی ایران
رئیس بخش غدد بیمارستان حضرت علی اصغر
رئیس مرکز تحقیقات اختلالات متابولیک پژوهشکده علوم سلولی- ملکولی پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران

پمپ انسولین و کاربرد آن

ایده ساخت اولین پمپ انسولین به سالهای ابتدایی دهه 60 میلادی باز می گردد، پمپ هایی چنان سنگین و حجیم که عملا کاربرد همگانی نیافتند. ساخت و تکامل پمپ های بعدی به سال های انتهایی دهه 1970 میلادی برمیگردد، اما پمپ های امروزی با اندازه های کوچکتر که قابلیت استفاده عمومی پیدا کنند به سالهای میانی دهه 80 میلادی مربوط می شود، زمانی که Nancy B. Deanمدیر فروش شرکت Roche ایده طراحی نسل جدید این پمپ ها به نام Accu-chek comboرا ارائه کرد 1.
پمپ های امروزی نسبت به نمونه های اولیه تغییرات بسیاری کرده اند. نمونه های اولیه سنگین تر بوده و حمل و نقل  آن دشوار بود. این نمونه ها در تنظیمات انسولین با مشکلاتی مواجه می شد و گاه دقت لازم را در تنظیم قند خون نداشت. این مشکلات در نمونه های امروزی کاملا حل شده به نحوی که با دستگاههای کاملا هوشمندی در تنظیم سطح قند خون سر و کار داریم.
از آن زمان تا کنون فناوری ساخت این پمپ ها  کارآمدتر شده و به طور جدی در درمان دیابت به کار گرفته شده اند به طوریکه امروزه در ایالات متحده آمریکا بیش از 400 هزار بیمار دیابتی از پمپ انسولین استفاده می کنند 2.
از آن پس بیماران با استفاده از این پمپ ها، به راحتی و بدون نیاز به تزریقات مکرر و تنها با فشردن یک دکمه، به دوز بولوس انسولین مورد نظر خود می رسند. در ضمن استفاده از پمپ انسولین می تواند فرآیند تولید گلوکز توسط کبد را نیز تنظیم کند، در حالیکه تزریق انسولین تاثیری در بهبود و یا تصحیح مسیر تولید گلوکز در کبد ندارد.


انجمن متخصصین غدد درون ریز آمریکا، استفاده از پمپ را برای بیماران مبتلا به هر دو گروه دیابت تیپ 1 و 2 توصیه می کنند، و به ویژه استفاده از پمپ را در کنترل قند خون بیمارانی که علیرغم درمان طولانی مدت با انسولین در تنظیم سطح قند خون موفق نبوده اند، بسیار موثر می داند. از دیگر مزایای استفاده ازاین پمپ، کاهش موارد هیپر و هیپوگلیسمی است. پمپ انسولین درجلوگیری از بروز پدیده داون ((Dawn Phenomenon، پدیده ای که با افزایش ناگهانی قند خون در ساعات اولیه صبح همراه است، موثر است. پمپ انسولین روش درمانی بی عارضه و توصیه شده در بیماران باردار یا خانمهایی است که قصد بارداری دارند. از این گذشته استفاده از پمپ انسولین به نحو چشمگیری کیفیت زندگی بیماران را افزایش داده و سطح رضایتمندی آنها از درمان را بالاتر برده است.

هر چند درمان با پمپ برای تمام بیماران دیابتی نیازمند به تزریق انسولین توصیه می شود اما گروههای زیر برای درمان با پمپ از اولویت بالاتری برخوردارند:

بیماران مبتلا به دیابت نوع یک ،
•    روزانه حداقل چهار بار قند خون خود را پایش می کنند
•    سه بار یا بیشتر در روز نیاز به تزریق انسولین دارند
•    به دلیل بیماری خود ایمنی مبتلا به دیابت شده اند ( برای مثال سطح آنتی بادی Islet cell بالا)
•    سطح C-peptide پایین و سطح گلوکز بالایی دارند
•    کاملا برای درمان دیابت و مصرف کربوهیدرات آموزش دیده اند
•    بیماران مبتلا به دیابت بارداری که سطح قند خون خود را روزانهپایش می کنند، و نیاز به تزریقات مکرر روزانه انسولین دارند
و بیماران مبتلایان به دیابت نوع دو که نوسانات قند خون داشته و نیز سلول های بتا پانکراس آنها عملکرد مناسبی نداشته و سطح C-peptide پایین دارند3.  




معرفی یک بیمار

علیرضا در زمان مراجعه سیزده سال داشت و به مدت چهار سال مبتلا به دیابت نوع یک بود. وی از ابتدا، تحت درمان با انسولین به روش تزریقات مکرر روزانه (MDI)با توصیه پزشک قرار گرفته بود. اما همچنان نتایج ای وان سی او بالا بود که گواهی بر عدم کنترل بیمار بود. علیرضا با HbA1C 9/12% به مطب من مراجعه کرد.با بررسی اجمالی دریافتم که سطوح قند خون ناشتایبیماربسیار نامنظم است و علیرغم مراقبت های پیگیرانه او و والدینش، همچنان دچار نوسانات شدید روزانه قندخون می شد. پایش روزانه قند خون و تزریق روزانه انسولین برایش دشوار بود.افت قند خون بین ساعات 3 تا 6صبح و افزایش قند پس از آن ساعات، از دیگر شکایات بیمار بود.

کنترل قند علیرضا بسیاردشوار بود، چرا که او در ساعات شبانه روز،فعالیت های مختلفی داشت کهنوسانات قند خون را تشدید می کرد. برای خاتمه دادن به نگرانیهای این خانواده و کنترل شرایط شرح داده شده، استفاده از پمپ را به علیرضا و والدینش پیشنهاد کردم و مزایای استفاده از این تکنولوژی نوین را برای آنها شرح دادم. آنها برای تهیه و نصب پمپ به کارشناسان مربوطه مراجعه کردند و مقدار انسولین مورد نیاز و میانگین آن در طول دوهفته متوالی ثبت و محاسبه گردید.با اطلاع از دوز روزانه انسولین، میزان انسولین پایه و بولوس بیمار را به کارشناسان اعلام کردم تا در محاسبات پمپ وارد کنند.مقدار انسولین پایه را به 24 ساعت تقسیم کردیم تا سرعت تزریق انسولین در ساعت به دست آید. نسبت کربوهیدراتی که توسط یک واحد انسولین  پوشش داده می شود محاسبه گردید و میزان حساسیت به انسولین (ISF) در تنظیمات پمپ برای علیرضا لحاظ شد.


وی آموزشهای مربوط به پمپ، نحوه شمارش کربوهیدرات و محاسبه بولوس را زیر نظر کارشناسان پمپ بخوبی آموزش دید و سپس پمپ برایش نصب گردید. بر اساس دفترچه  ثبت قند خون علیرضا  مقدار انسولین پایه ویرا درساعت هایی که افت  یا افزایش قند خون داشت، تنظیم شد. همان طور که پیشتر اشاره شد، علیرضا در ساعت های اولیه بامداد از افت و سپس افزایش شدید و غیر قابل کنترل قند خون رنج می برد. این اتفاق که پدیده صبحگاهی یا "دان فنومن" نام دارد علاوه بر اینکه برای بیمار بسیار خطرناک است باعث عوارض دیگری نیز می شود.برای اصلاح این وضعیت، مقدار انسولین دریافتی علیرضادر این ساعات را به حداقل رسانده و مقدار انسولین پایه را در ساعت های 6 تا 9 بامداد به دلیل افزایش قند خونزیاد کردیم. به این شکل توانستیم از افت های مکرر قند خون در این ساعات جلوگیری کرده و پدیده صبحگاهی را کاملا در علیرضا کنترل کنم.


پمپ در ناحیه  شکم نصب شد. چرا که نصب پمپ در ناحیه شکم با افزایش جذب انسولین همراه است و نسبت به سایر نقاط بدن در هنگام ورزش و فعالیت تاثیرات ناخواسته کمتری می پذیرد. مناطق دیگری نظیر ران ها،  باسن و بازوها هم می توانند محل مناسبی برای نصب پمپ باشند، اما  به درخواست علیرضا ست تزریق روی شکمش کار گذاشته شد.
نتیجه نصب پمپ در علیرضا عالی بود. علاوه بر رضایت بالای او و خانواده اش، کنترل میانگین قند خون  به گونه ای بود که HbA1C او از 9/12% در زمان قبل از نصب پمپ به 9% در سه ماهه نخست و 5/6% در پایان ماه ششم پس از نصب پمپ رسید. میانگین سطح قند خون وی بین 80 تا 150 میلیگرم در دسی لیتر تثبیت و نوسانات شدید قند خون در او به طور کامل کنترل شد. افت قند خون شبانه علیرضا نیز پس از نصب و تنظیم پمپ به طور کامل مرتفع گردید. علیرضا پس از نصب پمپ هیچ موردی از هیپوگلیسمی را تا کنون تجربه نکرده است. در گذشته، میانگین دفعات تزریقات روزانه علیرضا، 4 بار در روز بود که پس از نصب پمپ  به دلیل عدم نیاز به تزریق، رضایتمندی علیرضا از درمان و کیفیت زندگی او افزایش یافته است.

1.    Pickup J, Keen H. Continuous subcutaneous insulin infusion at 25 years: evidence base for the expanding use of insulin pump therapy in type 1 diabetes. Diabetes Care 2002; 25:593–598.
2.    JDRF and BD collaborate to improve insulin pump delivery. www.bd.com/_Images/BD_JDRF_press_release_2010_tcm49-19552.pdf. Accessed October 14, 2015.
3.    Grunberger G, Abelseth JM, Bailey TS, et al. Consensus statement by the American Association of Clinical Endocrinologists and American College of Endocrinology insulin pump management task force. EndocrPract 2014; 20:463–489.

پیشنهاد خواندنی

سطح ویتامین های محلول در چربی  در کودکان مبتلا به سلیاک مشاهده
سطح ویتامین های محلول در چربی در کودکان مبتلا به سلیاک