بر اساس دستورالعمل سازمان غذا و دارو، سایت هیچگونه فعالیتی در راستای فروش مکمل های غذایی ندارد.

بحثی پیرامون آلودگی هوا و بیماران تنفسی/ دلایل توجه جهانی به بیماری های ریه


دکتر محمد رضا مسجدی، متولد 1332 فوق تخصص بیماری های ریوی دانشگاه تهران وفلوشیپ ریه از دانشگاه پزشکی هاروارد آمریکا است. سالهای گذشته به عنوان دبیر کل منطقه خاورمیانه اتحادیه جهانی مبارزه با سل و بیماری های ریوی، دبیر کل جهانی اتحادیه جهانی مبارزه با سل و بیماری های ریوی در این حوزه فعالیت مستمر داشته است.  

تالیف یا ترجمه بیش از 20 عنوان کتاب، بیش از 150  مقاله در نشریات فارسی ، بیش از 200  مقاله در نشریات بینالمللی ارایه بیش از 1000 سخنرانی و مصاحبه علمی در همایشها، سمینارها و کنگرهها داخلی یا بینالمللی از دیگر خدمات وی است

با وی درباره ی دلایل توجه جهانی به بیماری های ریه، وضعیت عرضه داروهای مختص بیماری های ریوی، کمبودها و نواقص دارویی کشورمان و نوع مواجهه سازمان های بیمه گر با بیماران ریوی به گفتگو نشسته ایم. نظر وی درباره ی کیفیت داروهای ایرانی، ضرورت داخلی سازی تولید داروها و عوارض آلودگی هوا خواندنی است.



دلایل اهمیت بیماری های ریوی 

در میان بیماری های غیر واگیر که مهمترین علت مرگ و میر در دنیا و همچنین کشور ماست، در حال حاضر چهار بیماری به عنوان بیماری های اصلی مطرح هستند. این بیماری ها شامل بیماری های قلب و عروق که مشتمل بر سکته قلبی و مغزی است، همراه با بیماری های مزمن تنفسی، سرطان و دیابت است. این چهار بیماری به عنوان بیماری های اصلی و شایع در دنیا نیز شناخته شده است. البته باید به آمار تلفات در ایران، بعد از بیماری های قلب و عروق، آمار سوانح و حوادث رانندگی را نیز اضافه کرد. 

متاسفانه در میان این چهار بیماری، کشور ما در زمینه داروهای بیماران تنفسی هم به لحاظ تنوع اشکال دارویی و هم به لحاظ تنوع دارو بسیار فقیر است. در تمام کشورها، بیماری های تنفسی با شدت در حال پیگیری است. ما هم باید با آینده نگری نسبت به این موضوع برخورد کنیم. به خصوص در شرایطی که در کشور ما چهارده شهر بزرگ آن با مسئله ی آلودگی هوا درگیر است. همچنین بحث ریزگردها وگردوغبارهای محلی که ضلع جنوب وغرب کشور را درگیر کرده است. این موضوع هم به لحاظ بار سلامتی مردم و هم به جهت هزینه هایی که برای نظام درمان کشور به دنبال دارد از اهمیت بسیاری برخوردار است. 

شیوع بیماری های تنفسی

 در خصوص بیماری های ریوی باید بگوییم که آسم، آلرژی، COPD شایع ترین آن هاست.   COPD در چند سال آینده، تبدیل به سومین علت مرگ در دنیا می شود و آرام آرام در کشور ما نیز این بیماری شیوع بیشتری پیدا می کند. اگر بخواهیم مقایسه ای داشته باشیم، طبق آمار جهانی، حدود 400 میلیون نفر در دنیا مبتلا به بیماری آسم هستند، اما میزان مرگ و میر بیماران آسم کمتر از 100 هزار نفر در دنیاست. این در حالی است که بیماران مبتلا به COPD در دنیا حدود  250 میلیون نفر شناخته شده هستند و  حدود 3 میلیون نفر مرگ و میر دارند. با این مقایسه ی ساده ی بین این ارقام میتوان شدت وخامت این بیماری را به وضوح نشان دهد. مطالعه ای که در تهران با همکاری وزارت بهداشت انجام گرفته نشان داد که در مناطق مختلف تهران حدود 10 درصد خانمها و آقایان بالای 40 سال، مبتلا به این بیماری هستند.

کشور ما جمعیتی حدود یک سوم کشور آمریکاست. اگر چه آمارکلی مصرف دارویی بسیار بالاتر از آمریکا است ولی بسیاری از آمار ها در کشور ما موجود نیست. بیماری فیبروز ریه حدود 40 در میلیون آمار دارند یعنی در کشور ما با توجه به جمعیت باید حدود 30 هزار نفر با این بیماری دست و پنجه نرم  کنند.

وضعیت عرضه داروهای بیماران تنفسی

معولا وقتی صحبت از مشکلات دارویی می شود، ذهن ها به سمت بیماری هایی نظیر سرطان می رود، چرا که متاسفانه سرطان و مرگ و میر ناشی از آن در کشور بحث جدی است و در این خصوص در اغلب خانواده هایی که با این بیماری مواجهه دارند، بحث مشکلات دارویی به عنوان یکی از معضلات جدی خودنمایی می کند. ولی نباید ذهن را فقط معطوف به سرطان کرد، برخی بیماری ها در کشور وجود دارد که هرچند جزء سرطان ها نیستند ولی عوارض و مشکلاتی کمتر از سرطان ندارند وبا تاسف باید بگوییم در کشور به این بیماران گاهی به علت شناخته نشدن بیماری، بها داده نمی شود.

فیبروز ریه از این قبیل بیماری هاست که اغلب بیماران مبتلا به آن نیز در سنین میانسالی هستند. در فیبروز ریه، ریه سفت و سخت می شود، به همین دلیل تنفس به سختی انجام میگیرد و اکسیژن به راحتی وارد ریه ها نمی شود. ابتدایی ترین مشکل برای این بیماران نفس تنگی است که در هنگام قدم برداشتن و یا بالارفتن از پله ها انجام می گیرد.

افرادی که به این بیماری دچار می شوند اغلب میانسال هستند ولی متاسفانه داروهای مورد نیاز برای این بیماران در دسترس نیست و به طور کلی دو دارو را می توان برای این بیماران تجویز کرد که یکی از این داروها در هند ساخته می شود. بیماران برای قیمت مناسبتر آن را از دهلی و بمبئی تهیه می کنند، اما با این وجود باز هم قیمت بسیار بالایی را برای تهیه ی این داروها می پردازند.

همچنین برای درمان پرفشاری ریه نیز در ایران داروی اساسی موجود نیست. در گذشته داروی بوسنتان وارد کشور می شد که خوشبختانه در حال حاضر در ایران تولید می شود. این بیماری اغلب در خانمهای میانسال بین 40 تا 50 سال بروز کرده و آمار مرگ و میر نسبتا بالایی دارد. اغلب داروهای اساسی برای پرفشاری ریه داروهای تزریقی هستند که ما در ایران اشکال کلاسیک آن را هم نداریم. با کمال تاسف بیمه نیز در این زمینه با بیماران همکاری لازم را نمی کند.

دارویی مثل پرفنیدون برای فیبروز ریه بیش از ده سال است که در ایران حتی در  فارماکوپه هم نیست. در سازمان غذا و دارو تایید داروهایی از این قبیل سیر بسیار طولانی دارد. همچنین برای برخی بیماری ها که نسبتا شیوع بالایی دارند مثل برونشکتازی که بیماران دچار عفونت های ریوی شدید می شوند نیز وضعیت به همین صورت است.

اغلب این بیماران نیاز به آنتی بیوتیک های استنشاقی مثل توبرامایسین دارند که قیمت بسیار بالایی نیز دارد. برای بیماران به خصوص کودکان مبتلا به CF در کشور حرکتی جهت تسهیل در درمان آغاز شده است. اما برای بزرگسالان و تهیه ی سیستم جامع آن با هکاری سازمان غذا و دارو و یا بیمه تدابیری اندیشیده نشده است.در خصوص COPD  نیز باید بگوییم که درمان دارویی، ریشه کن کننده بیماری نیست بلکه فقط نگه دارنده است و در بحث دارویی نیز جز یک یا دو عدد اسپری، داروی دیگر و جدیدی وجود ندارد. همچنین در کنار این داروها، بحث توانبخشی ریه نیز بسیار حائز اهمیت است.


پوشش بیمه ای بیماران تنفسی

 به عنوان پزشک وظیفه ی خود را تجویز دارو به بیماران بر اساس برنامه های مشخص و مستند دنیا می دانم. بیماران سندرم خواب و یا فیبروز ریه و.... نیاز به درمان های جدی دارند که از درمان آن ها غافل مانده ایم. بیمار با مشکلات تنفسی و مشکلات فشار خون ریوی، بعد از انجام بررسی های لازم و انجام تاییدات، نیاز به دستگاه اکسیژن ساز دارند اما متاسفانه بیمه ها همکاری لازم را با این بیماران ندارند. شاید آن ها از زاویه دید هزینه اثربخشی تردیددارند.

این در حالی است که زمانی که صحبت از هزینه ی اثر بخشی می شود، کشورهای اروپایی، آمریکا یا استرالیا و ژاپن بسیار بیشتر از ایران به برگشت هزینه فکر می کنند. سازمان های بیمه گر دراین کشور ها، بیماران تنفسی را تحت پوشش قرار می دهند تا هزینه های ثانویه که به سیستم بیمه ای تحمیل می شود را کاهش دهند. با کمال تاسف، علی رغم همه تلاش ها و مساعد هایی که صورت گرفته ولی هنوز باید بگوییم که بیمه ها در ایران با بیماران همکاری لازم را ندارند و نگاه بلند مدتی به این موضوع ندارد.

بیمه ها اگر با سیاست طولانی مدت قدم بردارند میتوانند به جای پرداخت هزینه های بستری برای این بیماران، هزینه ی درمان و تهیه ی دستگاه های مورد نیاز را بدهند. به عنوان مثال، با پیشرفت COPD، استفاده از دستگاه فیزیوتراپی ریه، اکسیژن ساز، تهویه غیر تهاجمی جهت درمان این بیماران نیاز بیشتری پیدا می کند که هزینه های بسیار بالایی برای بیماران و خانواده آن ها را در پی دارد.

این  بیماران در سال  3 یا 4 نوبت در بیمارستان بستری می شوند، اما با تهیه ی این دستگاه ها، بستری در بیمارستان ها به جای 4بار در سال به  1 بار بستری کاهش یابد. ولی مسئله این است که علی رغم تجویز پزشک و تایید ضرورت تهیه دستگاه اکسیژن ساز و یا NIV ، بیمه ها  هیچ همکاری با بیماران نمی کنند. این  در حالی است که تصور سایر کشور ها  از ما این است که کشور نفت خیز و پولداری هستیم و مشکلاتی از این قبیل گریبانگیر بیماران نیست. 

به طور کلی باید شرایط به گونه ای باشد که سازمان های بیمه گر همراهی متناسبی با داروهایی که در گایدلاین ها ذکر شده، داشته باشند. این داروها با دقت و بر اساس نظر متخصصین در گایدلاین ها تعریف شده اند. دسترسی بیمار به این داروها یکی از اساسی ترین مولفه های درمان است. ولی متاسفانه بیمه آن چه را در گاید لاین ذکر می شود تامین نمی کند. همچنین درباره بیماری های نادر و بیماری های صعب العلاج تنفسی باید در کنار مردم و جهت همکاری مردم قدم بردارد، ولی متاسفانه به این صورت نیست. 


محدودیت بودجه بیمه ها
ما هم معتقدیم که منابع بیمه بسیار محدود است، این موضوع کاملا بدیهی است ولی باید گفت این منابع محدود نیز به درستی هزینه نمی شود. در کشور ما دفترچه هایی تحت عنوان دفترچه بیمه برای بیماران در نظر گرفته شده ولی فرمول خاصی برای استفاده از این دفترچه ها موجود نیست. هر پزشک بعد از معاینه ی اولیه ی بیمار تعداد بسیار زیادی عکس، آزمایش، سی تی اسکن و.... را در دفترچه دستور می دهد. باید برای این تجویز های بی رویه فرمول خاصی تهیه شود. مثلا من به عنوان فوق تخصص ریه در هر ماه چند بار سی تی اسکن ریه را میتوانم تجویز کنم؟ محدودیت هایی برای بیمار و پزشک باید در نظر گرفته شود تا بتوان به قانونمندی در زمینه ی بیمه دست پیدا کرد.

نقش وزارت بهداشت
به طور کلی باید میان انجمن بیماری های ریه، سازمان غذا و دارو و سازمان های بیمه گر تعامل بیشتری صورت پذیرد تا داروها و دستگاه های مورد نیاز برای بیماران به راحتی در دسترس قرار گیرد. تامین دارو با وجود قیمت بالای دارو بحثی است که سازمان غذا و دارو و بیمه باید درگیر آن شوند.

کیفیت داروهای ایرانی

خوشبختانه در سالهای اخیر گام های موثری برای ارتقاء سطح توانمندی های کشور در حوزه تولید دارو برداشته شده است. البته ما نیاز داریم درباره کیفیت داروها تمرکز بیشتری داشته باشیم. هزینه ی این امر را هم باید بپردازیم تا به شکوفایی در صنعت دارویی برسیم. بحث مطالعات بالینی داروها موضوع بسیار مهمی است. باید به گونه ای برنامه ریزی شود که بتوانیم در مسیر پیشرفت قدم برداریم و بتوانیم داروی تولیدی کشورمان را به کشورهای دیگر صادر کنیم.

کیفیت دارو باید به حدی باشد که پزشک ایرانی بتواند بر کیفیت داروی ایرانی مانور دهد و از داروی ایرانی برای درمان بیماران خود تمام قد دفاع کند. بحث ورود تکنولوژی نیز حائز اهمیت است. سیاست خارجی درپیش گرفته شده ازسوی دولت یازدهم مبنی بر تقویت تعامل جهانی باعث شکل گیری فضای مناسب برای برقراری ارتباط علمی و صنعتی درحوزه ی داروسازی شده است تاجایی که دردیدار هیاتهای گوناگون خارجی،وزیربهداشت همواره به عنوان یکی ازاعضای اصلی مذاکره کننده، حضوردارد. بحث سرمایه گذاری های مشترک با شرکت های خارجی می تواند به ورود دانش فنی و تکنولوژی تولید به داخل کشور کمک شایانی کند.


عوارض آلودگی هوا بر سلامت

تاثیرات آلودگی هوا بر سلامت مردم بسیار زیاد است. این تاثیرات بر جنین در شکم مادر تا افراد سالمند دیده می شود. از زمان جنینی و تکامل رشد کودک، قبل و بعد از تولد تا زمان بلوغ، میانسالی و سالمندی همه در معرض آلودگی هوا هستیم. از نقطه نظر اقتصادی،نظر بانک جهانی درباره هزینه ی آلودگی هوا برای کشور ما حدود 2 میلیارد دلار در سال  است. ولی مطالعات دقیق اقتصادی در زمینه بهداشت بسیار کم است و امیدواریم در این زمینه با وجود رشد دانشگاه ها در کشور، عده ای از علم آموزان نسبت به اقتصاد  بهداشت و سلامت تحقیق بیشتری کنند.

باید عنوان کرد که مشکلاتی از این دست در تمام کشور های دنیا مورد بحث و بررسی قرار می گیرد و ما نیز نمیتوانیم از این مشکلات خود را مستقل بدانیم. بنابراین باید به این موضوعات و اثرات بسیار زیادی که بر سلامت افراد دارد بسیار جدی و دقیق فکر کرد.


ریز گردها 
درباره ی ریز گردها باید گفت، ریزگردها جزو آلاینده های جدید در کشورمان محسوب می شوند. به طور کلی به غیر از گاز ازت که 80% هوا و اکسیژن که 20% هوا  را شامل می شود، هر ذره ی دیگری در هوا را آلاینده می دانیم. این آلاینده ها علاوه بر گاز CO2,و  CO  ، ذرات معلق کمتر از ذرات 5 میکرون و 5/2 میکرون و 1 میکرون و 1/0 میکرون  است، همراه با مشتقات گوگرد و مشتقات ازت که تمام این موارد عمدتا در اثر سوخت مواد کربونیک نفت و گازوئیل و گاز به وجود می آید که در کشور ما حدود 70% آن مربوط به وسایل نقلیه است. 

دخانیات

ایرانی ها بسیار به سلامت کودکان خود اهمیت می دهند ولی زمانی که حرف به استعمال دخانیات و علی الخصوص قلیان می رسد، عقب نشینی کرده و چندان عکس العملی نشان نمی دهند. لذا متاسفانه مشاهده می شود در محافل خانوادگی و برنامه های تفریحی استفاده از قلیان به صورت دسته جمعی و حتی در برابر کودکان و خردسالان انجام می گیرد.که ضمن بد آموزی، عوارض فراوانی نیز به همراه داد. در آزمایشات مختلف، دود سیگار و دود قلیان را تحت آنالیز قرار داده و به این نتیجه رسیدند که دود سیگار دارای 4000  و دود قلیان نزدیک به7200 ماده ی سمی دارد. قلیان به شدت از سیگار مضرتر است. ساده ترین مسئله در این باره مدت زمان استفاده از سیگار و یا قلیان است.

استعمال سیگار تا ده دقیقه به طول می انجامد ولی قلیان حدود 45 دقیقه!!! در واقع یک ساعت قلیان، معادل دو پاکت سیگار است. در یک آزمایش مشاهده شد که در اتاقی که در آن سیگار استعمال شده، نیکوتین خون افراد حاضر در اتاق اندازه گیری و نشان داد که این ماده ی خطرناک اثرات بسیار در خون افراد غیر سیگاری به مقدار قابل توجه وجود دارد که این موضوع اثرات بسیار دنباله داری را برای افراد دارد.

COPD از جمله بیماری هایی است که مطالعات متعدد اثبات کرده که حدود 80% مبتلایان، دخانیات استعمال می کنند. سایر افراد مبتلا نیز یا در معرض دود سیگار هستند و یا عواملی همچون آلودگی هوا، دلیل این بیماری است. پروتکلی برای این بیماری در حال انجام است که در کشورهای پیشرفته ای همچون آمریکا و اروپا و یا حتی کشورهای همسایه همچون ترکیه نیز همانند آن تدارک دیده شده است. این بیماری شیوع بسیاری دارد. در کشورما بیش از 2 میلیون نفر در افراد بالای سن 40 سال مبتلا هستند. سخن اصلی در این خصوص آن است که اگر درباره ی استعمال دخانیات جوانان اقدام نشود قطعا مشکلات بسیار بیشتری در این زمینه مشاهده خواهد شد و افزایش COPD به طور جدی مطرح است. 

در این بخش باید بگوییم، مهمترین کمک به یک بیمار تنفسی آن است که مسیر ترک سیگار و قلیان را برای وی هموار کرد.در بحث اجتماعی نیز باید قوانین در مسیری تنظیم شود که اقبال به سمت دخانیات کمتر و زمینه برای ترک دخانیات فراهم شود. به طور کلی جریمه ها و اجرای قوانین را باید به مسائل بهداشتی نیز تعمیم دهیم، همانگونه که برای سلامت در رانندگی جریمه های نقدی سنگینی در نظر گرفته می شود، باید برای سلامت افراد نیز تصمیماتی از این قبیل اتخاذ کرد.

باید جریمه هایی متناسب برای افرادی که استعمال دخانیات انجام می دهند و یا افرادی که با ماشین های فرسوده و دودزا تردد می کنند و باعث آلودگی هوا می شوند، ترتیب داده شود. یکی از سیاست هایی که در دیگر کشورها وجود دارد، بحث افزایش هزینه خرید سیگار است، تا افراد تمایل کمتری پیدا کنند. ضمن اینکه برای عرضه ی قلیان و سیگار باید پروانه و مجوز مقتضی تعریف شود تا به راحتی و در همه جا و برخلاف قانون عرضه و مصرف نشود. 

...............................................

کلید واژه ها: مکمل های غذایی، مولتی ویتامین، قرص آهن، قرص کلسیم، آلودگی هوا، تغذیه، آسم، آلرژی، دخانیات، هشدار، عوارض، بیماران تنفسی، ترک سیگار، اعتیاد، وزن، چاقی، الاینده، تنفس، بازتوانی، سوء تغذیه، تنگی نفس، سرفه، مکمل دارویی، خستگی، شربت تقویتی، مکمل تغذیه ای

پیشنهاد خواندنی

اصول استفاده از گیاهان دارویی و مکمل های غذایی برای بیماران دیابتی مشاهده
اصول استفاده از گیاهان دارویی و مکمل های غذایی برای بیماران دیابتی