بر اساس دستورالعمل سازمان غذا و دارو، سایت هیچگونه فعالیتی در راستای فروش مکمل های غذایی ندارد.

آلودگی هوا و اختلال در کنترل آسم


دکتر سید علیرضا مهدویانی، فوق تخصص آسم و آلرژی و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی است. پزشکی عمومی را در دانشگاه علوم پزشکی تهران گذرانده و تخصص و فوق تخصص را در دانشگاه علوم پزشکی تهران در مرکز طبی کودکان سپری کرده است. سال 88 در بیمارستان مسیح دانشوری فعالیت خود را آغاز و از سال 89 تا 91 مسئول دفتر پژوهش بیمارستان مسیح دانشوری و در حال حاضر به عنوان قائم مقام مرکز تحقیقات بیماری های تنفسی اطفال و رئیس بخش آلرژی و ایمونولوژی بیمارستان مسیح دانشوری است. وی عضو کمیته کشوری بیماری های تنفسی اطفال و عضو هیئت مدیره انجمن آسم و آلرژی است.

تقسیم بندی بیماران مبتلا به آسم

برای ایجاد وحدت رویه در درمان آسم، گاید لاین ها و دستورالعمل های بین المللی توصیه می کنند آسم را بر اساس شدت آن طبقه بندی کنیم و بر اساس آن، فرایند درمان را پیش ببریم ولی در فاز اجرا مشاهده می شود این نوع طبقه بندی ایرادهای مختلفی به دنبال دارد.

مهمترین مسئله این بود که چطور امکان دارد یک بیماری کاملا متغیر و پرنوسان مانند آسم را با یک چنین اندکس های ثابت طبقه بندی کرده و درمان را بر اساس آن استوار کرد. به همین دلیل گایدلاین GINA و همچنین گاید لاین NAEEP، در طی سالهای اخیر توصیه می کنند که تغییرات درمان تنها بر اساس یک سوال ساده باشد که: آیا آسم بیمار کنترل است؟

مفهوم کنترل آسم

وقتی صحبت از کنترل یک بیماری می شود ممکن است مفاهیمی مانند ریشه کنی به ذهن خطور کند همانطور که زمانی که می گوییم کنترل فلج اطفال به معنای ریشه کنی فلج اطفال است. اما واقعیت در خصوص کنترل آسم چیز دیگری است. کنترل آسم به معنای ریشه کنی نیست، یا لااقل دانش بشری فعلا به این مرحله نرسیده است. منظور از کنترل، کنترل علائم بیماری آسم است.

بر این اساس توصیه می شود آسم را بر اساس معیارهای مشخصی به آسم کنترل شده، آسم تا حدودی کنترل شده و آسم کنترل نشده طبقه بندی کنیم و بعد بر اساس سطح کنترل به تعیین گام های درمانی بپردازیم و سپس این استپ ها را پایش کنیم.

استپ های درمانی آسم بر اساس این نحوه برخورد 5 استپ است که در اینجا نیاز به توضیح آن نیست چون در گاید لاین ها وجود دارد. نکته قابل توجه در این میان آن است که در بحث کنترل آسم هم مشکلات فعلی بیمار و هم خطرات و تهدیداتی که بیمار با آنها مواجه است در نظر گرفته می شود، یعنی پزشک باید هم به مشکلات فعلی بیمار و هم خطرات و تهدیدات بیمار توجه کند.

درک متفاوت پزشک و بیمار از کنترل آسم، دردسر آفرین است

درک متفاوت از کنترل آسم در بین پزشکان و بیماران یکی از چالش های این حوزه است. مطالعات متعدد نشان می دهد آن چیزی که بیماران از کنترل آسم در نظر دارند با آن چه که پزشکان در نظر دارند متفاوت است. بعضی از بیماران متوجه شدت علائم بیماری خودشان نیستند. ضمن اینکه ممکن است آن چیزی که برای بیمار قابل تایید باشد برای پزشک مقبول نباشد.

بیماران ممکن است انتظارات کمتری از اثرات درمانی داروها داشته باشند و سطح کمتری از کنترل برای آنها مورد پذیرش باشد. پزشکان نیز ممکن است کنترل آسم را بیشتر تخمین بزنند که همین امر منجر به کاهش تجویز دارو می شود. براساس آنچه که در دستورالعمل ها ذکر شده در کنترل آسم، ما قانون داریم هم مشکلات فعلی و هم خطرات و تهدیدات بیمار باید مد نظر قرار بگیرند.

بیمار ممکن است زمانی بیماری را کنترل شده بداند که بتواند فعالیت های روزانه خودش را انجام بدهد، ورزشش را بکند و احتمالا در یک رستوران غذای مورد علاقه اش را بخورد. در صورتی که برای پزشک علاوه بر این موارد، مخاطرات آتی نیز مطرح است. مواردی نظیر اینکه آیا بیمار در طی یک سال گذشته ویزیت در دپارتمان های اورژانس نداشته باشد، تست عملکرد ریوی اش نرمال باشد و التهاب مجاری هوایی هم نداشته باشد، برای پزشک حائز اهمیت است. 

آثار فقدان کنترل آسم

اگرچه در مقالات  آمده که اغلب بیماران بعد از شروع مصرف داروها به کنترل مناسبی از آسم می رسند ولی حقیقت این است که ما پزشکان آسم روزانه همچنان در عده زیادی از بیماران کنترل شده، مشاهده می کنیم که کنترل بیماری به معنای کامل آن محقق نشده است که باید بگوییم بیشتر بر محدودیت و ناکارآمدی استراتژی های موجود علی رغم وجود داروهای موثر دلالت دارد.

متاسفانه هنوز در بسیاری از نقاط دنیا اهداف اولیه درمان بیماری آسم دایر نشده و هنوز عده زیادی از بیماران آسماتیک در بیمارستان ها و بخش های اورژانس بستری می شوند. هنوز تعداد قابل توجهی از کودکان آسماتیک حتی در کشور ما به دلیل کنترل ضعیف آسم نمی توانند به طور منظم در مدارس حضور داشته باشند (محدودیت سبک و شیوه زندگی) مرگ ناشی از آسم کنترل نشده علی رغم اینکه قابل پیشگیری است، هنوز مشاهده می شود. 

بیماران با آسم کنترل نشده در حقیقت بار اقتصادی بالایی را برای جامعه ایجاد می کنند چه از نظر هزینه های مستقیم مانند هزینه های دارو، بستری شدن در بیمارستان، ویزیت های بستری، اورژانس و چه هزینه های غیر مستقیم مانند عدم حضور در محیطهای کارشان. در گزارشی که دکتر معین و همکارانشان راجع به بار بیماری آسم در سال 2014 ارائه داده اند اشاره شده که بار آسم در بین بیماری های غیر واگیر عدد قابل توجهی را به خودشان اختصاص داده و این مطلب می تواند برای سیاستگذاران کلان نظام بهداشتی و همچنین سازمان های بیمه گذار قابل توجه باشد.

اختلال در کنترل آسم 
علل متعددی می تواند منجر به کنترل ضعیف یا نامناسب آسم شود. مهمترین آنها را عبارتند از:

الف) فاکتور های مربوط به بیماری: ما می دانیم که خصوصیات مربوط به خود بیماری از قبیل ماهیت نوسان دار بیماری و نیز تفاوت آن در طول روز و شب و یا تفاوت در عملکرد ریه می تواند زمینه ساز برای کنترل نشدن بیماری باشد. ضمن آنکه تفاوت در تظاهرات آسم که می تواند ناشی از تداخل فاکتورهای ژنتیک و عوامل محیطی باشد در عدم کنترل آسم دخالت دارد. از طرفی فنوتایپ های مختلف آسم هم منجر می شود پاسخ های متفاوت به درمان آسم داشته باشیم که همه این ها می توانند در کنترل آسم دخالت داشته باشند. 

ب) عوامل محیطی: فاکتورهای محیطی به عنوان شعله ور کننده های آسم برای پاسخ به درمان تاثیر دارند. میزان در معرض دود سیگار قرار گرفتن یا در معرض آلودگی هوا بودن ارتباط مستقیم با میزان و شدت آسم های کنترل نشده دارد. بیماران آسماتیکی که سیگار می کشند کاهش عملکرد ریوی پیدا کرده و مبتلا به شدت بیشتری از بیماری آسم می شوند و همچنین پاسخ کمتری به داروهای کنترل کننده می دهند و همچنین ریسک بیشتری برای آسم های کنترل نشده دارند.

ج) فاکتورهای مربوط به بیمار: آسم کنترل نشده در بیماران با درآمد کم و تحصیلات کم و افراد بی خانمان شیوع بیشتری دارد. شاید دلیل آن به شرایط زندگی و افزایش تماس با رطوبت، کپک ها، سیگار و حیوانات باز گردد. این بیماران در تشخیص شدت شکایت خودشان و درک اهمیت داروهای کنترل کننده ممکن است مشکل داشته باشند. عدم پذیرش بیماران در بیماران آسماتیک به خصوص در جمعیت نوجوانان شایع است.

ه) فاکتورهای مربوط به سیستم های بهداشت و درمان: میزان کاربرد گایدلاین ها و راهنماهای ملی و بین المللی هنوز در سرتاسر جهان کم است. خوشبختانه در کشور ما به همت انجمن آسم و آلرژی، کمیته کشوری کلیدهای اولیه این موضوع را زده است. راهنماهای بالینی آسم برای سیستم های بهداشتی تهیه شده است. برنامه های آموزشی پزشکان در این مورد به نظر هنوز ناکافی است. از طرف دیگر ممکن است پزشکان هم در ویزیت بیمار، وقت کافی برای ارزیابی و کنترل آسم نگذارند.

پیشگیری از بیماری های دستگاه تنفسی

در خصوص بیماری آسم و رینیت آلرژیک، این ها بیماری های مولتی فاکتوریل هستتند. هم عوامل ژنتیک و هم عوامل محیطی دخالت دارند. در بحث عوامل ژنتیک به نظر نمی رسد برای پیشگیری بتوانیم کاری بکنیم ولی در بحث عوامل محیطی قطعا می توانیم کارهایی انجام دهیم. کاهش آلاینده های محیطی، دقت در سبک و شیوه زندگی و بحث تغذیه می تواند موثر باشد.

میزان شیوع بیماری های ریوی

پولومونی ها یا عفونت های تنفسی در راس آنها است. در حیطه بیماری های آلرژیک تنفسی در راس آن آسم و رینیت آلرژیک است که رینیت آلرژیک تعداد بیشتری را به خودش اختصاص داده است. اما اگر بخواهیم بر اساس آمار مستند و گردآوری شده صحبت کنیم، شیوع علائم بیماری آسم به طور کلی در کل جمعیت ایران به نظر می رسد چیزی در حدود 7 درصد باشد. در جمعیت اطفال، به نظر این رقم بالاتر و به حدود 13 درصد برسد. البته این آمار از شهری به شهر دیگر متفاوت است. مثلا در شهری مثل کرمان شیوع آسم از حدود 2 درصد است و در کلان شهری مثل تهران به حدود 35 درصد می رسد. 

رتبه آسم ما در جهان

به نظر می رسد در کل جهان از چیزی حدود 2 درصد تا 37 درصد متفاوت است. حدود عددی که ما داریم 7 درصد است. یعنی میانگین متوسط دارد. اما به نظر می رسد متوسط شیوع آسم در جمعیت کودکان رو به افزایش است.

مهمترین چالش در مواجهه با بیماران

در درجه اول این است که داروهایی که ما تجویز می کنیم و دلخواه ما هستند یا در دسترس نیستند یا قیمت های گزافی دارند. از طرف دیگر از آنجا که داروهای کنترل کننده آسم که در راس آن کرتیکو استروئیدهای استنشاقی هستند دارای اثرات سریع الاثر نیستند، بیماران ممکن است این داروها را موثر ندانند و استفاده نکنند و این به معنای اخلال در کنترل بیماری است. نکته کلیدی در این خصوص آن است که داروهای تجویز شده تنها وقتی موثر هستند که استفاده شوند.

سخن پایانی
به نظر می رسد که تبعیت از دستورالعمل های ملی و بین المللی در زمینه درمان آسم، گنجاندن این راهنماها در سیستم های نظام بهداشتی کشورمان و از همه مهمتر آموزش پزشکان به ویژه پزشکان عمومی به عنوان خط اول برخورد بیماران، گام اول در بهبود کنترل بیماران آسماتیک است. ضمن اینکه باید تلاش کنیم پوشش های بیمه ای در کشور فراگیر تر شود تا بیماران بتوانند به راحتی داروهای مورد نیاز خود را دریافت کنند. در خصوص آلودگی هوا و سایر آلاینده های محیطی نیز باید بگوییم هرگونه هزینه برای کاهش آلودگی هوا باید به عنوان یک سرمایه گذاری ماندگار برای پیشگیری از تشدید بیماری های ریوی شناخته شود.



  کلید واژه ها: مکمل های غذایی، مولتی ویتامین، قرص آهن، قرص کلسیم، آلودگی هوا، تغذیه، آسم، آلرژی، دخانیات، هشدار، عوارض، بیماران تنفسی، ترک سیگار، اعتیاد، وزن، چاقی، الاینده، تنفس، بازتوانی، سوء تغذیه، تنگی نفس، سرفه، مکمل دارویی، خستگی، شربت تقویتی، مکمل تغذیه ای


پیشنهاد خواندنی

اصول استفاده از گیاهان دارویی و مکمل های غذایی برای بیماران دیابتی مشاهده
اصول استفاده از گیاهان دارویی و مکمل های غذایی برای بیماران دیابتی